Bạn hỏi: “Anh có đi giảng không mà bình nét thế?”. Thực ra là có, nhưng tôi rất ít khi nói về công việc này. Với tôi, dạy học là việc phụ. Tôi chưa từng thật sự yêu thích nó, dù luôn giữ sự nhiệt huyết và chỉn chu trong từng bài giảng.
Mỗi lần đứng lớp, điều tôi quan tâm nhất là sự lĩnh hội trọn vẹn của hoc viên, nên tôi luôn cố gắng chia sẻ kỹ lưỡng nhất có thể. Tôi thường quan tâm đến những khái niệm và lý thuyết gây tranh cãi, đồng thời chú ý nhiều hơn đến những khiếm khuyết của chúng thay vì sự phổ biến bề nổi, để người học có thêm cơ hội nhìn thấy giới hạn của tri thức và tránh rơi vào những thiên kiến vô thức.
Nói về những điều tưởng chừng ai cũng biết, nhưng nhìn theo một góc khác, lại không hề đơn giản.
Ví dụ, người ta thường nói: “Cách tốt nhất để chiếm lĩnh thị trường là tạo ra xu hướng”. Đúng, nhưng đó chỉ là một nửa của vấn đề. Nếu không đủ khả năng tạo ra xu hướng thì sao? Đây mới là câu hỏi đáng suy nghĩ, bởi phần lớn chúng ta không có năng lực để định hình thị trường hay dẫn dắt thế giới. Chính vì vậy, điều cần học không chỉ là cách tạo xu hướng, mà còn là cách nhận diện, thích ứng và tận dụng những xu hướng đang hình thành.
Với tôi, dạy học thực sự là giữ được tâm thế khách quan. Khi người thầy áp đặt kinh nghiệm chủ quan của mình lên người học, họ vô tình kéo tri thức của nhân loại xuống ngang bằng với những giới hạn của bản thân; và điều đó khó có thể mang lại nhiều lợi lạc hơn cho người học. Vì vậy, trong môi trường học thuật nghiêm cẩn, tri thức không thể chỉ dựa vào uy tín hay trải nghiệm của người dạy, mà cần được nâng đỡ bởi giáo trình được thẩm định, bằng chứng được kiểm chứng và những lý thuyết đã trải qua phản biện học thuật.
Tôi tập trung giảng về giải mã tiếp thị thương hiệu, hành vi tổ chức và gần đây là phát triển bền vững. Tôi chưa bao giờ dạy người khác phải sống tốt đẹp hơn hay dạy cách trở nên giàu có; và tuyệt đối cũng không dám xưng “thầy” với thiên hạ.
Bữa trước, thầy Hiệu trưởng nhắn tin chúc mừng tôi chuẩn bị bước sang năm thứ 25 đứng lớp. Thời gian trôi thật nhanh. Nhiều học viên ngày ấy giờ đã trở thành những doanh nhân thành đạt, những thầy cô giỏi giang. Có người nhận ra rồi chào hỏi, có bạn vẫn giữ liên lạc đến tận bây giờ, nhưng cũng nhiều người đã quên. Đó cũng là điều tốt.
Tôi cũng không mấy đồng tình lắm với câu nói: “Dạy học không chỉ là một nghề, mà còn là thiên chức và đam mê”. Với tôi, khái niệm ấy đôi khi trở nên sáo rỗng khi xã hội vẫn kỳ vọng người thầy phải sống như một biểu tượng đạo đức, nhưng lại chưa bảo đảm cho họ một cuộc sống đủ đầy bằng chính nghề nghiệp của mình.
Ông Giản Tư Trung từng mỉa mai việc nhiều người làm nghề như những “thợ dạy”. Có thể đó là góc nhìn của ông, nhưng với tôi, nghề dạy học, ở một khía cạnh nào đó, cũng giống như nghề của một người thợ. Làm nghề chữ thì gọi vui là phu chữ. Thầy toán thì dạy toán, cô văn thì dạy văn. Không hơn.
Dạy giỏi là thực hiện công việc một cách nghiêm túc, đúng chuyên môn, đúng tác phong, đúng quy trình và đúng quy chế. Vậy thôi.
Chính khi nâng nghề dạy học lên thành một “thiên chức”, chúng ta đôi khi lại tạo ra những kỳ vọng và nhận thức lệch lạc về vai trò cũng như trách nhiệm của người thầy, thay vì nhìn họ như những người lao động chuyên nghiệp cần được đánh giá bằng năng lực và đạo đức nghề nghiệp.
Một vị giáo sư rời bục giảng và một cô lao công kết thúc ca làm cũng không chắc ai là người sống thanh cao hơn. Bởi phẩm giá của con người không nằm ở chức danh hay nghề nghiệp, mà ở cách họ sống và đối xử với người khác.
Phạm Việt Anh
econowhere 