Người ta bảo ghét ai thì xúi mở nhà hàng, giờ phải thêm là không ưa ai xúi học tiến sĩ. Vậy là đã bước sang năm thứ ba của chương trình nghiên cứu sinh (PhD) về Phát triển bền vững và Ngoại giao. Nếu không có trở ngại gì thì dự kiến còn khoảng hai năm nữa mới hoàn thành. Dù gần như học toàn thời gian, đôi lúc vẫn thấy oải; burned-out. Vì thế, càng nể những người vừa bận rộn với chức vụ lớn, vừa theo đuổi học thuật đến bậc giáo sư, tiến sĩ. Phục hơn nữa là nhiều người chỉ cần “Nam Cali”, “Kennedy” nào đó. Trả một lần là xong.
Không phải mọi tiến sĩ đều tương đương.
Khác nhiều nơi, PhD chuẩn Mỹ thực chất thường đòi hỏi ba năm đầu tập trung vào nền tảng kiến thức liên ngành và nâng cao. Với Phát triển bền vững và Ngoại giao, có 10 môn bắt buộc: kinh tế sinh thái, kinh tế phát triển nâng cao, sinh thái học, ngoại giao, liên tôn, phát triển bền vững, văn hóa, quản lý thay đổi… Phải vượt qua toàn bộ các môn học mới được bước vào giai đoạn nghiên cứu. Dĩ nhiên, ai cũng “ngại” nhất là thi vấn đáp, vì khi đó kiến thức có thật sự nằm trong đầu hay không sẽ lộ rõ. Viết luận, làm bài nghiên cứu thì không khó, chỉ sợ lười. Nếu cộng cả hai năm DBA trước đó, thì 5 năm học tập của tôi không có một khóa nào về E-S-G.
Cuốn sách đầu tay của tôi, và cũng là đầu tiên ở Việt Nam phản biện lĩnh vực này được phát triển từ một phần tổng quan nghiên cứu của luận án DBA về quản lý bền vững và môi trường. Bên cạnh đó, một bài nghiên cứu đạt danh hiệu “Top Paper”, với gần 500 lượt tải và hơn một nghìn lượt xem, cũng xuất phát từ chính luận án này.
Một luận án chất lượng phải có khả năng công bố (publishable thesis); nếu không, giá trị của nó vẫn là một dấu hỏi. Và học tập, xét cho cùng, phần lớn là quá trình hiểu lại những điều tưởng như đã biết, nhưng theo một cách khác. Không có gì là hoàn toàn mới cả.
Cũng không có gì thanh cao hơn; đổi lại là sự nghèo đi, thời gian, chi phí cơ hội, và một dạng ràng buộc về lối sống mà chỉ ai đi qua mới hiểu. Nhưng nếu bạn yêu thích khám phá tri thức mới, và thử thách giới hạn của bản thân thì cứ làm thôi. Không xúi.
Rồi đến lúc, chẳng ai còn hỏi bạn học gì; mà là làm được gì, và sống có ý nghĩa không.
Are you happy?
econowhere 