Người tự xưng là “bậc thầy” thì không hề khiêm tốn. Các khóa học mang tên masterclass thường được quảng bá như “lớp học của những bậc thầy”, nhưng chỉ là cách thậm xưng trong tiếp thị; “bậc thầy” nhiều khi chỉ là danh xưng tự phong.
Trường hợp gây tranh cãi gần đây liên quan đến việc trúng tuyển chương trình thạc sĩ giáo dục tại Harvard cho thấy một mặt trái quen thuộc của sự nổi tiếng: càng được chú ý, càng dễ trở thành tâm điểm của thị phi. Trong môi trường cạnh tranh, một binh nhì hiếm khi ganh ghét vị tướng; nhưng các vị tướng lại thường ganh đua với nhau.
Vì vậy, với nhiều người trưởng thành quan sát từ bên ngoài, câu chuyện này thực ra không có gì đặc biệt. Nhưng đối với những người cùng thế hệ, cùng lĩnh vực hay cùng tham gia một cuộc đua tương tự, cảm giác khó chịu hoặc hoài nghi lại là phản ứng khá dễ hiểu.
Vì vậy, vấn đề ở đây không nhất thiết nằm ở nhân cách hay năng lực của cô gái được nhắc đến, mà ở chỗ cô tự đưa mình trở thành nhân vật trung tâm của một cuộc chiến truyền thông. Trong thế giới tiếp thị, sự cường điệu là điều gần như mặc định và ai cũng hiểu điều đó (tất cả các tay tiếp thị đều nói xạo). Nhưng một khi bạn tự biến mình thành một “sản phẩm truyền thông”, bạn cũng phải chấp nhận rằng mình bước vào một thị trường cạnh tranh, nơi có ganh đua, công kích và thậm chí là triệt hạ.
Việc được nhận vào các trường đại học hàng đầu, chẳng hạn như Harvard University, dĩ nhiên là một thành tích đáng tự hào. Tuy nhiên, ý nghĩa của nó phần lớn mang tính so sánh tương đối trong chính cuộc đua tuyển sinh của hệ thống đó.
Đối với nhiều sinh viên ở bậc cử nhân hoặc thạc sĩ không lựa chọn con đường du học tại Mỹ, thứ hạng của những trường này thực ra không mang nhiều ý nghĩa.
Bậc tiến sĩ là một câu chuyện khác. Ở cấp độ đó, điều quan trọng không hẳn là học ở đâu, mà là người học có tạo ra được công trình nghiên cứu hay thái độ sống tương xứng với học vị hay không. Chủ đề này có lẽ cần một dịp khác để bàn kỹ hơn.
Hơn nữa, cơ chế xét tuyển của các trường đại học tinh hoa ở Mỹ không chỉ dựa vào thành tích học tập theo yếu tố định lượng. Nếu chỉ xét điểm số hay thành tích học thuật thuần túy, thì số học sinh xuất sắc trên thế giới đã vượt xa số chỗ có thể tuyển. Vì vậy, quá trình tuyển sinh phải dựa nhiều vào đánh giá định tính: hồ sơ cá nhân, câu chuyện cá nhân, hoạt động xã hội, thư giới thiệu, sự “phù hợp” với triết lý đào tạo của trường, và cả chiến lược xây dựng một lớp học đa dạng.
Chính vì yếu tố định tính này mà kết quả tuyển sinh không hoàn toàn phản ánh thứ hạng năng lực học thuật tuyệt đối. Trong nhiều trường hợp, sự phù hợp với tiêu chí của hội đồng tuyển sinh, cùng với yếu tố thời điểm và may mắn, lại quyết định trúng tuyển hơn là thành tích học tập hay tiềm năng nghiên cứu.
Khi may mắn được trúng tuyền thì cũng nên vui và tự hào. Nhưng nếu biến một kết quả tuyển sinh thành một chiến dịch tự tôn quá mức, thì việc gặp phản ứng ngược cũng dễ hiểu. Đó có lẽ là một bài học đáng suy ngẫm cho nhiều người.
Phạm Việt Anh
econowhere 